Stüdyo
Yazı ve Tipografi 101
Senaryo biçiminden akademik yazıya, harf anatomisinden okunabilirliğe kadar yazının zanaat tarafı. Bu ders tam bir eğitim değil; her konuda zanaatın gerçekten ne kadar derin olduğunu göstermeyi amaçlar — böylece bu işi yapan insanların ne düşündüğünü görürsün. On iki konu, üç araç: JamScript ile senaryo, JamLtX ile akademik metin, JamFont ile tipografi.
1. sınıfYıllıkSon kontrol: 16 Kasım 2026
Konular
- 01Senaryo Biçimi: Sayfa Bir TakvimdirSenaryo biçimi bir estetik tercih değil, bir ölçü aletidir: elli beş satır bir sayfa, bir sayfa bir dakika. Bu ders biçimin kimin işini kolaylaştırdığını, İÇ./DIŞ. kararının aslında kameranın nerede duracağını söylediğini ve JamScript'in sayfayı nasıl saydığını gösteriyor.
- 02Sahne: İstenen Şey ve Önündeki EngelSahne bir yer ya da bir konuşma değil, bir değişimdir: içine giren durumla çıkan durum aynıysa o sahne yoktur. Bu ders sahnenin sınırlarını, dört zorunlu sorusunu ve karakterin istediği şeyle ihtiyaç duyduğu şeyin neden ayrı olduğunu kuruyor.
- 03Diyalog: Alt Metin ve Ses AyrımıDiyalog sohbet değildir; bir sebebi vardır, bilenir ve şekillenir. Bu ders alt metni, "on the nose" hatasını, her karakterin ayrı bir sesi olmasını ve yasak sanılan "we see / we hear" kuralının aslında bir efsane olduğunu gösteriyor.
- 04Üç Perde ve Dönüm NoktalarıÜç perde bir sayfa cetveli değil, seyircinin sorularının cevaplanma sırasıdır. Bu ders dramatik soruyu, doruk noktasını, yükselen aksiyonu ve beat sheet denen yapı şablonunun neden bir formül olmadığını gösteriyor.
- 05Bilimsel Makalenin İskeleti: IMRaDBilimsel makalenin dört bölümü keyfî bir düzen değil, bilimsel keşif sürecinin okunabilir hâlidir. Bu ders kadeh modelini, özetin neden en son yazılıp ilk okunduğunu ve IMRaD'ın kendi eleştirisini gösteriyor.
- 06LaTeX Mantığı: İçerik ve Biçimin AyrılmasıLaTeX'te numarayı sen yazmazsın; bu bir eksiklik değil bir güvencedir. Bu ders içerik ile biçimin ayrılmasını, etiket ve gönderim mantığını, yüzer nesneleri ve derleme hatalarının nasıl okunacağını gösteriyor.
- 07Kaynak, Dürüstlük ve HakemlikKaynakça bir süs değil okuma parmak izidir. Bu ders literatür taramasının sentez olduğunu, atıf zincirinin nasıl kurulduğunu, intihalin sınırını, hakemliğin ne yaptığını ve ön baskının kurallarını gösteriyor.
- 08Harf Anatomisi ve Font ÖlçüleriBir harf çizimden ibaret değildir: bir kutuya, bir taban çizgisine ve bir ilerleme genişliğine oturur. Bu ders em karesini, harfin iskeletini ve harf genişliğinin neden gövdeden değil yan boşluklardan oluştuğunu gösteriyor.
- 09Aralık: Kerning, Tracking, LeadingAralık denince akla tek bir şey gelir; oysa üç ayrı kavram üç ayrı soruyu cevaplar. Bu ders kerningin bir istisna olduğunu, asıl işin yan boşluklarda durduğunu, tracking ile leading'in nerede işe yaradığını gösteriyor.
- 10Piksel Izgarası: 1 Piksel Neyi BozarPiksel font ölçeklenebilir bir font değildir; her boyut ayrı bir tasarımdır. Bu ders kesirli ölçeğin pikselleri neden griye düşürdüğünü, karakter haritasının neden olmazsa olmaz olduğunu ve JamFont'un çıktısındaki sayıların ne anlama geldiğini gösteriyor.
- 11Okunabilirlik ve HiyerarşiOkunabilirlik ile okunurluk ayrı şeylerdir: biri harfin içinde, öteki sayfanın bütününde kurulur. Bu ders satır ölçüsünü, satır aralığını, "daha büyük yap" tuzağını ve hiyerarşinin neden üç seviyeyi geçmemesi gerektiğini gösteriyor.
- 12Font Eşleştirme, Lisans ve Atölyeİki font ancak birbirinden ayrılabiliyorsa birlikte çalışır; lisans ise fontun kullanma kılavuzudur. Bu ders eşleştirmenin bir zıtlık kurma işi olduğunu, açık lisansın ne verip ne vermediğini ve kendi fontunu çıkardığında hangi kararları vermen gerektiğini gösteriyor.
Okuma listesi
- Robert Bringhurst, The Elements of Typographic Style — 4. baskı, Hartley & Marks
- John Yorke, Into the Woods: A Five-Act Journey Into Story — 1. baskı, Penguin
- Donald E. Knuth, The TeXbook — 1. baskı, Addison-Wesley
- Leslie Lamport, LaTeX: A Document Preparation System — 2. baskı, Addison-Wesley
- Blake Snyder, Save the Cat! The Last Book on Screenwriting You'll Ever Need — 1. baskı, Michael Wiese Productions
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.